Ondernemen is hip en happening. Voor de huidige generatie studenten is een baan bij Shell, Philips of KLM allang niet meer zaligmakend. Nee, wil je iets met je leven doen, dan ga je ondernemen; een startup is de way to go. Dat was tot voor kort voldoende voor een goed verhaal en een luisterend oor in een willekeurige Amsterdamse kroeg op vrijdagavond (vaasje € 2,60 exclusief bitterbal).

Maar we zijn inmiddels verder. Voor de maatschappelijk betrokken student (en daar zijn er best veel van) die iets zinnigs met zijn leven wil (dat zijn er ook best veel), is een gewone startup niet meer voldoende. Allemaal leuk en aardig, dat ondernemen, maar het moet wel enige zingeving bieden. Dat is waar de social enterprise zijn intrede doet.

Een social enterprise levert net als elke andere onderneming een product of dienst en heeft een verdienmodel. Geld verdienen is echter niet het hoofddoel, het is een middel om een hogere missie te bereiken: het streven om fundamentele fouten en onrechtvaardigheid uit de maatschappij te elimineren. Waar de overheid terugtrekt of machteloos blijkt en het kapitalisme het moreel faillissement in de ogen kijkt, daar staat de sociale ondernemer op.

Een van de eerste voorbeelden van een social enterprise is Greyston Bakery dat in 1982 in New York werd opgericht. Greyston Bakery biedt banen en training aan arme inwoners ongeacht opleiding, werkgeschiedenis of sociale barrières uit het verleden. De documentaire Rendement van Geluk brengt het verhaal pakkend in beeld.

Dichter bij huis verkondigt Tony Chocolonely – met flink commercieel succes – zijn missie rond het elimineren van de misstanden in de cacao-industrie; van wikkel tot website, van bioscoop tot pretpark.

Nog een paar aansprekende voorbeelden van social enterprises uit eigen land:

  • Dopper: kraanwater uit een Dopper in plaats van milieubelastend mineraalwater uit petflessen
  • Fairphone: bel mobiel zonder mens en milieu schade te berokkenen
  • Granny’s Finest: breien vergroot de sociale cohesie van ouderen en brengt generaties bij elkaar

Wat deze ondernemingen gemeen hebben, is dat het verhaal achter het product belangrijker is dan het product zelf. Het businessmodel begint bij het creëren van bewustwording rond het maatschappelijk probleem waaraan de sociale ondernemer zijn bestaansrecht ontleent.

Het maatschappelijke verhaal is overigens niet voorbehouden aan de social enterprise. Daar waar een product of dienst maatschappelijk gevoelig ligt (denk aan pensioenen of energie) heeft een onderneming belang bij specifieke en verhalende communicatie over zijn maatschappelijke rol en betekenis.