Transparantie is goed. En waar die niet te vinden is, moet de boel eens grondig worden opgeschud. Zo heb ik lang over transparantie gedacht. In grote lijnen is dat nog steeds zo. Maar het onderwerp behoeft toch wat meer nuancering dan ik eerder veronderstelde.

Voor de jaren 90 hoorde je bijna nooit iemand over transparantie. Ja, glas is transparant. Transparantie in de betekenis van openheid en zichtbaarheid kwam pas later in de mode. Bijna altijd als iets goeds. Geen wonder, want transparantie biedt burgers de mogelijkheid controle uit te oefenen. Op bedrijven, op de overheid, op elkaar. Denk maar aan de riante bonuscultuur onder bestuurders. Daar willen we álles van weten. Ook burgers willen graag transparant zijn. We hebben immers niets te verbergen?

Pas de laatste jaren is er aandacht voor de keerzijde. Paul Frissen waarschuwt in zijn boek De laatste staat voor doorgeslagen transparantie. De overheid heeft geheimen nodig om rechtsstaat en democratie te beschermen. Maar ook burgers hebben recht op hun geheimen. Afschuwelijke gedachten zijn in al hun weerzinwekkendheid gelukkig niet verboden. En dat stiekeme sigaretje moet ook kunnen. Frissen verwijst naar de roman van Dave Eggers: De Cirkel. Daar is elke vorm van privacy van de burger aan het verdwijnen door het almachtige concern De Cirkel. Zeg maar een combinatie van Facebook, Twitter en Google.

Stof tot nadenken. Want het knappe van Eggers is dat hij de lijntjes van onze met sociale media doordrenkte maatschappij geloofwaardig doortrekt. Naar een maatschappij met totalitaire trekjes waar ook Frissen voor waarschuwt. Trouwens: hoe transparant zijn we nou écht, met onze sociale media? Meestal zijn die een vehikel om te laten zien hoe succesvol en gelukkig we zijn. Voor bedrijven blijft transparantie ook een moeilijke. Als ik kijk naar Scripta: de bedrijven waarvoor we werken, willen hun successen communiceren. En terecht. Maar zouden we niet vaker ook onze leermomenten met de buitenwereld moeten delen? Als dat goed gebeurt, wekt dat sympathie en vertrouwen. Transparantie waar dat kan, geheimhouding waar dat moet. Voor Scripta zelf is dat natuurlijk niet anders …